{"id":24897,"date":"2025-10-09T15:06:28","date_gmt":"2025-10-09T14:06:28","guid":{"rendered":"http:\/\/dubawa.org\/dir\/?p=24897"},"modified":"2025-10-09T15:06:30","modified_gmt":"2025-10-09T14:06:30","slug":"aarun-ebola-oun-ti-o-ni-lati-mo-apeere-aisan-ati-bi-o-%e1%b9%a3e-le-daabo-bo-ara-re","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/aarun-ebola-oun-ti-o-ni-lati-mo-apeere-aisan-ati-bi-o-%e1%b9%a3e-le-daabo-bo-ara-re\/","title":{"rendered":"Aarun Ebola: oun ti o ni lati m\u1ecd\u0300, \u00e0peere aisan ati bi o \u1e63e le daabo bo ara r\u1eb9"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u1eb8kunr\u1eb9r\u1eb9 alaye<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ni o\u1e63\u00f9 k\u1eb9san \u1ecdd\u00fan 2025 ni a gb\u1ecd <a href=\"https:\/\/www.afro.who.int\/countries\/democratic-republic-of-congo\/publication\/who-ebola-situation-report-drc-25-03-28-september-2025\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">iroyin<\/a> pe aarun Ebola tun \u1e63\u2019\u1eb9y\u1ecd ni oril\u1eb9ede Congo ti awon eeyan mejilelogoji si ti jade laye lataari aarun naa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Igba <a href=\"https:\/\/www.cdc.gov\/ebola\/situation-summary\/index.html#:~:text=This%20is%20the%2016th,changes%20to%20these%20case%20counts.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kerindinlogun<\/a> ti aarun yii ti b\u1eb9 si\u2019l\u1eb9\u0301 lorileede naa re leyin ti won k\u1ecdk\u1ecd sawari aarun naa ni odun 1976.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nitori ewu to r\u1ecdm\u1ecd aarun Ebola yii, ijoba Naijiria ti gbe awon <a href=\"https:\/\/punchng.com\/fresh-ebola-outbreak-fg-tightens-border-control\/?amp\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">igbese<\/a> kan lati daabobo ara ilu ki won ma baa f\u2019ori lugbadi aarun buruku yii. Awon igbese naa a dekun alaisan ti o ba fe wo orileede Naijiria lati awon ilu ti aarun yii ti tankale.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O se pataki ki a ranti pe ni \u1ecdd\u00fan <a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/world-africa-29696011.amp\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">2014<\/a>, arakunrin kan Patrick Sawyer omo ilu Liberia gbe aarun yi wo orileede Naijiria ni papako ofurufu ilu Eko ti eeyan mejo si jade laye.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Laipe yii, \u00e0w\u1ecdn kan b\u1eb9r\u1eb9 sii gbe <a href=\"https:\/\/punchng.com\/two-suspected-ebola-cases-in-abuja-test-negative-ncdc\/?amp\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u00ecr\u00f2y\u00ecn<\/a> pe aarun Ebola ti w\u1ecd orileede Naijiria, sugbon ijoba fi araalu l\u2019\u1ecdkan bal\u1eb9 pe aririnajo meji ti won furasi ti se idanwo ni ile iwosan, esi idanwo si fi han pe awon eeyan wonyi \u00f2 ni aarun Ebola rara.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sib\u1eb9 o se pataki ki onikaluku m\u1ecd nipa aarun Ebola yii, apeere aisan naa ati oun ti o ni lati \u1e63e ki o le wa ni ailewu aisan yii.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kini aarun Ebola?&nbsp;<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00f2k\u00f2r\u00f2 aarun Ebola lo maa n \u1e63\u2019eda aarun Ebola. <a href=\"https:\/\/www.cdc.gov\/ebola\/outbreaks\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u1eb8\u0300y\u00e0<\/a> meta lo ma n saba be sile ni ile adulawo, ak\u1ecdk\u1ecd ni Sudan ti ekeji r\u1eb9 si n j\u1eb9 Zaire, eketa ni Bundibugyo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aarun Ebola ko saba <a href=\"https:\/\/punchng.com\/fresh-ebola-outbreak-fg-tightens-border-control\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>w\u1ecdp\u1ecd<\/strong><\/a> lawujo eeyan \u1e63\u2019ugb\u1ecdn o maa n tete \u1e63\u2019eku pani. Eniyan le f\u2019ori lugbadi aarun yii t\u2019o ba fara kan it\u1ecd\u0301, \u1eb9j\u1eb9, omi ara tabi ara eranko bii \u00e0d\u00e1n, inaki tabi \u1eb9gbin ti o ni aisan naa lara. Koda, adan ti w\u1ecdn pe ni \u2018fruit bat\u2019 ni o maa n saba ni aisan yii lara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u1e62ugbon o seese ki eeyan ko aarun naa lara alaisan ti o ba fara kan \u1eb9j\u1eb9, igbonse, \u00ect\u1ecd\u0300, eebi ati oru ara eni ti o \u1e63\u2019aisan. Koda, ti eniyan ba f\u2019arakan eni ti o ku lataati aarun Ebola, o le f\u2019ori lugbadi aarun Ebola.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Aami aisan Ebola<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aarun Ebola maa n saba <a href=\"https:\/\/my.clevelandclinic.org\/health\/diseases\/15606-ebola-virus-disease\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>faraj\u1ecd<\/strong><\/a> ofinki, ni opolopo igba, o maa n mu awon apeere wonyi dani:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Otutu<\/li>\n\n\n\n<li>Ki o maa re eniyan laise ise asekara<\/li>\n\n\n\n<li>Iba<\/li>\n\n\n\n<li>Eniyan a padanu ife ounje<\/li>\n\n\n\n<li>Ara riro<\/li>\n\n\n\n<li>Ori fifo<\/li>\n\n\n\n<li>Ofun a bere sii dun onitoun<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Leyin igba d\u00ed\u1eb9\u0300, \u00e0w\u1ecdn ami apeere wonyi a bere sii lagbara sii, onitoun a bere sii:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ya igbe gbuuru<\/li>\n\n\n\n<li>A bere sii padanu eje<\/li>\n\n\n\n<li>O le bere sii bi<\/li>\n\n\n\n<li>Omi ara alaisan a bere sii gbe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ti aarun naa ba ti w\u1ecd eniyan lara gaan, o seese ki o ni giri, \u00e0w\u1ecdn eya ara kookan le bere sii da\u1e63\u1eb9l\u1eb9, o si le yori si iku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ami apeere aarun Ebola maa n <a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/pidgin\/articles\/crl58606lkpo.amp\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">farah\u00e0n<\/a> laarin ojo meji si ose meta lara alaisan<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nitori naa, o \u1e63e pataki ki a daabo bo ara wa ki a si dena aarun Ebola nipa sise awon nkan wonyi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">F\u1ecd \u1ecdw\u1ecd r\u1eb9 p\u1eb9lu omi ati \u1ecd\u1e63\u1eb9 loorekoore.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yago fun oku eniyan tabi eranko, ma se fi owo kan won paapaa ti o k\u00f2 ba m\u1ecd oun to seku pawon.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u1ecdra fun eran igb\u1eb9 lasiko yii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ti o ba \u1e63\u1eb9\u1e63\u1eb9 de lati irinajo ti o si \u1e63\u2019aisan, tete l\u1ecd ile iwosan l\u1ecd ri d\u1ecdkita.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u1eb8kunr\u1eb9r\u1eb9 alaye Ni o\u1e63\u00f9 k\u1eb9san \u1ecdd\u00fan 2025 ni a gb\u1ecd iroyin pe aarun Ebola tun \u1e63\u2019\u1eb9y\u1ecd ni oril\u1eb9ede Congo ti awon eeyan mejilelogoji si ti jade laye lataari aarun naa. Igba kerindinlogun ti aarun yii ti b\u1eb9 si\u2019l\u1eb9\u0301 lorileede naa re leyin ti won k\u1ecdk\u1ecd sawari aarun naa ni odun 1976.&nbsp; Nitori ewu to r\u1ecdm\u1ecd aarun Ebola yii, ijoba Naijiria ti gbe awon igbese kan lati daabobo ara ilu ki won ma baa f\u2019ori lugbadi aarun buruku yii. Awon igbese naa a dekun alaisan ti o ba fe wo orileede Naijiria lati awon ilu ti aarun yii ti tankale. O se pataki ki a ranti pe ni \u1ecdd\u00fan 2014, arakunrin kan Patrick Sawyer omo ilu Liberia gbe aarun yi wo orileede Naijiria ni papako ofurufu ilu Eko ti eeyan mejo si jade laye.&nbsp; Laipe yii, \u00e0w\u1ecdn kan b\u1eb9r\u1eb9 sii gbe \u00ecr\u00f2y\u00ecn pe aarun Ebola ti w\u1ecd orileede Naijiria, sugbon ijoba fi araalu l\u2019\u1ecdkan bal\u1eb9 pe aririnajo meji ti won furasi ti se idanwo ni ile iwosan, esi idanwo si fi han pe awon eeyan wonyi \u00f2 ni aarun Ebola rara.&nbsp; Sib\u1eb9 o se pataki ki onikaluku m\u1ecd nipa aarun Ebola yii, apeere aisan naa ati oun ti o ni lati \u1e63e ki o le wa ni ailewu aisan yii. Kini aarun Ebola?&nbsp; K\u00f2k\u00f2r\u00f2 aarun Ebola lo maa n \u1e63\u2019eda aarun Ebola. \u1eb8\u0300y\u00e0 meta lo ma n saba be sile ni ile adulawo, ak\u1ecdk\u1ecd ni Sudan ti ekeji r\u1eb9 si n j\u1eb9 Zaire, eketa ni Bundibugyo. Aarun Ebola ko saba w\u1ecdp\u1ecd lawujo eeyan \u1e63\u2019ugb\u1ecdn o maa n tete \u1e63\u2019eku pani. Eniyan le f\u2019ori lugbadi aarun yii t\u2019o ba fara kan it\u1ecd\u0301, \u1eb9j\u1eb9, omi ara tabi ara eranko bii \u00e0d\u00e1n, inaki tabi \u1eb9gbin ti o ni aisan naa lara. Koda, adan ti w\u1ecdn pe ni \u2018fruit bat\u2019 ni o maa n saba ni aisan yii lara. \u1e62ugbon o seese ki eeyan ko aarun naa lara alaisan ti o ba fara kan \u1eb9j\u1eb9, igbonse, \u00ect\u1ecd\u0300, eebi ati oru ara eni ti o \u1e63\u2019aisan. Koda, ti eniyan ba f\u2019arakan eni ti o ku lataati aarun Ebola, o le f\u2019ori lugbadi aarun Ebola.&nbsp; Aami aisan Ebola Aarun Ebola maa n saba faraj\u1ecd ofinki, ni opolopo igba, o maa n mu awon apeere wonyi dani: Leyin igba d\u00ed\u1eb9\u0300, \u00e0w\u1ecdn ami apeere wonyi a bere sii lagbara sii, onitoun a bere sii: Ti aarun naa ba ti w\u1ecd eniyan lara gaan, o seese ki o ni giri, \u00e0w\u1ecdn eya ara kookan le bere sii da\u1e63\u1eb9l\u1eb9, o si le yori si iku. Ami apeere aarun Ebola maa n farah\u00e0n laarin ojo meji si ose meta lara alaisan Nitori naa, o \u1e63e pataki ki a daabo bo ara wa ki a si dena aarun Ebola nipa sise awon nkan wonyi: F\u1ecd \u1ecdw\u1ecd r\u1eb9 p\u1eb9lu omi ati \u1ecd\u1e63\u1eb9 loorekoore. Yago fun oku eniyan tabi eranko, ma se fi owo kan won paapaa ti o k\u00f2 ba m\u1ecd oun to seku pawon. S\u1ecdra fun eran igb\u1eb9 lasiko yii. Ti o ba \u1e63\u1eb9\u1e63\u1eb9 de lati irinajo ti o si \u1e63\u2019aisan, tete l\u1ecd ile iwosan l\u1ecd ri d\u1ecdkita.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24898,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"hannibal_claim_source":"","hannibal_source_label":"","hannibal_card_color":"blue","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","_wpscppro_dont_share_socialmedia":false,"_wpscppro_custom_social_share_image":0,"_facebook_share_type":"default","_twitter_share_type":"default","_linkedin_share_type":"default","_pinterest_share_type":"default","_linkedin_share_type_page":"","_instagram_share_type":"default","_medium_share_type":"","_threads_share_type":"","_google_business_share_type":"","_bluesky_share_type":"","_mastodon_share_type":"","_selected_social_profile":[],"_wpsp_enable_custom_social_template":false,"_wpsp_social_scheduling":{"enabled":false,"datetime":null,"platforms":[],"status":"template_only","dateOption":"today","timeOption":"now","customDays":"","customHours":"","customDate":"","customTime":"","schedulingType":"absolute"},"_wpsp_active_default_template":true},"categories":[2450],"tags":[],"verdict":[],"ppma_author":[1920],"class_list":["post-24897","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yoruba"],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p8R6dE-6tz","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"authors":[{"term_id":1920,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"elizabeth-ogunbamowo","display_name":"Elizabeth Ogunbamowo","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7043a07f4ff292637cb75d13c8340fa9afb2ec87eceec4eedd980077c8bfd304?s=96&r=g","author_category":"","user_url":"","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/dubawa.org\/dir\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Screenshot-2025-10-09-at-3.05.20-PM.png?fit=598%2C336&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24897"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24899,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24897\/revisions\/24899"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24898"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24897"},{"taxonomy":"verdict","embeddable":true,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/verdict?post=24897"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/dubawa.org\/dir\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=24897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}